Η ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΜΕ ΤΑ ΑΔΕΙΑ ΣΠΙΤΙΑ
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΕΝΟΣ ΤΟΠΟΥ ΚΑΙ ΕΝΟΣ ΠΟΛΕΜΟΥ
«Για να κατανοήσεις το παρόν και το μέλλον, πρέπει να ανατρέξεις και να γνωρίσεις το παρελθόν» (Uclés, 2026,σ. 383).
Το βιβλίο «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» του David Uclés είναι ένα σύγχρονο έργο της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας που αγαπήθηκε από το ευρύ αναγνωστικό κοινό, μεταφράστηκε σε πάνω από 20 γλώσσες και δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2026 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο στην Ελλάδα. Η εμπορική επιτυχία του βιβλίου αδιαμφισβήτητη. Ποιο είναι όμως το στοιχείο της επιτυχίας του; Θα μπορούσε να πει κάποιος ο συνδυασμός του μαγικού ρεαλισμού σε σχέση με τη θεματική του.
Η θεματική του βιβλίου «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» στηρίζεται στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος διήρκεσε από τις 17 Ιουλίου 1936 μέχρι την 1 Απριλίου 1939, ανάμεσα στους Εθνικιστές ( στρατηγός Φρανθίσκο Φράνκο) και τους Δημοκρατικούς. Ο στρατηγός Φρανθίσκο Φράνκο επιθυμούσε να εξαλείψει τον δημοκρατικό κόσμο και τον αγώνα για τη διατήρηση της δημοκρατίας της Ισπανίας και να εγκαθιδρύσει ένα αυταρχικό καθεστώτος. Ο ισπανικός εμφύλιος ήταν ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος (όπως και όλοι οι εμφύλιοι) που χρωμάτισε με βαθύ κόκκινο χρώμα το χώμα της χερσονήσου, της Ιβηρικής, αδειάζοντας τα σπίτια και αφήνοντας ανεξίτηλα σημάδια στις ψυχές των ανθρώπων.
Μπορείτε να ολοκληρώσετε την ανάγνωση του παρακάτω κειμένου συντροφιά με το ηχητικό κομμάτι Miserere Mei, Deus του Γρεγόριο Αλέγρι. ( χρησιμοποιώντας και εγώ τεχνάσματα του αφηγητή).
Όμως ποιος ξεκίνησε τη σύγκρουση; Ποιος έκανε τα μεγαλύτερα εγκλήματα; Πόσα χρόνια κράτησε ο εμφύλιος; Για ποιον σκοπό πολέμησαν οι νέοι; Ποιοι πήραν μέρος; Ερωτήματα, πολλά ερωτήματα απαντώνται στο βιβλίο μέσα από τη φαινομενική ουδέτερη στάση του αφηγητή που προς το τέλος της αφήγησης αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης τις αληθινές και ξεκάθαρες επιδιώξεις του συγγραφέα.
Ένα από τα μεγαλύτερα δεινά του Εμφυλίου.
Να μην εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον άνθρωποι της ίδιας οικογένειας, γείτονες και φίλοι(σ.232)
Στις σελίδες του βιβλίου το κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον της Ιβηρικής χερσονήσου και τα γεωγραφικά σύνορά της μεταβάλλονται από τις ραγδαίες εξελίξεις των ιστορικών γεγονότων που καταγράφονται στη βουή του χρόνου. Το ρεαλιστικό υπόβαθρο παντρεύεται με τη φυσικότητα του παράδοξου και η πλοκή της ιστορίας εξελίσσεται έχοντας κεντρικό κορμό τη ζωή μιας οικογένειας που οδηγείται στον αποδεκατισμό, όπως και η ίδια η χερσόνησος. «Ιδού λοιπόν η ιστορία της διάλυσης μιας οικογένειας, της απάνθρωπης μεταχείρισης ενός λαού, της αποσύνθεσης μιας χώρας και μιας χερσονήσου με άδεια σπίτια» (σ.19).
Η οσμή του πολέμου: ούρα, κόπρανα, φόβο, εμετό, ιδρώτα, μπαρούτι, σήψη και πείνα ( σ.752 )
Αυτός ο πόλεμος ανάμεσα σε αδέρφια-είθε ο Θεός να μη θελήσει να εξελιχθεί σε κτηνωδία! ( σ.198)
Το ενδιαφέρον του βιβλίου εστιάζεται στο παράδοξο που πηγάζει από την αντικειμενική πραγματικότητα που είναι χαρακτηριστικό του ρεαλισμού και συγκεκριμένα από την ίδια την ιστορία του ισπανικού εμφυλίου. Όμως το οξύμωρο είναι πως ο σκοπός του δεν είναι η αντικειμενική απεικόνιση, αλλά να ζωγραφίσει, να ζωντανέψει όμορφες, άσχημες και αποκρουστικές μορφές, εικόνες που θα μείνουν στην μνήμη του αναγνώστη. Επιπλέον οι δεισιδαιμονίες και οι προλήψεις είναι ισχυρότερες από κάθε συναίσθημα των ηρώων επηρεάζοντας τη ζωή τους καθώς το θρησκευτικό αίσθημα μπερδεύεται με τα έθιμα και η πίστη με τη δεισιδαιμονία.
«Θα τολμούσα να πω ότι οι γυναίκες, στον πόλεμο, υπέφεραν περισσότερο από τους άντρες-πριν τις δολοφονήσουν τις κακοποιούσαν άγρια, ενώ στον άντρα έδιναν το προνόμιο ενός γρήγορου θανάτου» (σ. 238).
Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη και κάθε ένα μέρος υποδιαιρείται από μικρά κεφάλαια διευκολύνοντας την ανάγνωση. Διάσπαρτα αποφθέγματα σημαντικών προσωπικοτήτων καλύπτουν σε έκταση όλο το βιβλίο. Υπάρχουν οι οιωνοί, οι οποίοι προβλέπουν κάτι που θα χρησιμέψει ή θα συμβεί στο μέλλον. Η αφήγηση αρκετές φορές καταργεί την γραμμικότητα της για να προσθέσει στοιχεία που βοηθούν στην κατανόησή της ιστορίας, όπως: «Αρκετά χρόνια πριν η Μαρία» (σ.52). Οι χάρτες και το γενεαλογικό δέντρο της οικογένειας Αρδολέντο βοηθούν τον αναγνώστη αλλά ταυτόχρονα φανερώνουν και την καταστροφή που επιφέρει ο πόλεμος. Η ιστορία ξεκινάει και κλείνει τον κύκλο της με ένα θάνατο, μια γέννηση και ένα κομμάτι φρούτο στο χωριό Χάντουλα. Όμως είναι αρκετά ενδιαφέρον να διαβάζει κάποιος στις σελίδες του την κατάργηση των ορίων ανάμεσα στον δημιουργό, τους ήρωες και τον αναγνώστη με βάση τον Νεολογισμό που επινόησε ο Μιγκέλ ντε Ουναμούνο λέγοντας ο αφηγητής: «φοβάμαι μήπως αρχίσουν να υποψιάζονται πως αυτό το κείμενο θυμίζει nivola» (σ. 213). Εξαιρετικά ενδιαφέρον, αλλά χρειάζεται μέτρο στη χρήση του.
«Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια» εσωκλείει πάρα πολλούς χαρακτήρες. Δεν είναι δυνατόν να είναι αφηγηματικά αναπτυγμένοι όλοι, αν και ο καθένας παίζει τον ρόλο του στην ιστορία του βιβλίου. Ο Οδίστος (ο ουδέτερος) είναι μια προσωπικότητα συμπαθητική που κυριαρχεί στο βιβλίο, αλλά και τα δυο παιδιά του, ο Παμπλίτο (ο εθνικιστής, ένας κατακερματισμένος χαρακτήρας που έγινε Πάμπλο, έπειτα Πάουλο και τέλος Πάολο. Ο Παμπλίτο θεωρούσε τον πατέρα του τον μεγαλύτερο δειλό) και ο Χοσέ (ο δημοκρατικός) που αγωνιζόταν για τη διατήρηση της δημοκρατίας. Ο Παμπλίτο και ο Χοσέ είναι τα αδέρφια που ακτινοβολούν τον ίδιο τον πόλεμο και θα μπορούσε να σημειωθεί ότι είναι η καυτή πρώτη ύλη που κατακαίει την ανθρώπινη ύπαρξη του δαιμονικού, αιματοβαμμένου εμφυλίου. Όλα αναπαρίστανται ipso facto σε αυτή την ιστορία. Ίσως να είναι το ζευγάρι που θα μπορούσε να προκαλέσει συναισθήματα στον αναγνώστη, γιατί συναισθηματική έκκληση λόγω χαρακτήρων δεν επιτυγχάνεται στο βιβλίο, αλλά μόνο λόγω εικόνων και όλα μέσα από μια απλή γραφή. Φυσικά οι διάλογοι βοηθούν στη δύναμη του κειμένου καθώς και στην κατανόηση ιδεών και συναισθημάτων των χαρακτήρων.
Τα αδέρφια αποδεικνύουν στον υπερθετικό βαθμό τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στον εμφύλιο, αλλά και που μπορεί να φθάσει ο άνθρωπος, όταν το μίσος του σιγοκαίει στα σπλάχνα του σαν πυρωμένη λάβα ηφαιστείου. Μάχες, αιματηρές μάχες όπως του Μπαδαχόθ συγκλονίζουν: «Λένε ότι την πρώτη νύχτα το αίμα έφτασε περίπου μια παλάμη πάνω από το έδαφος» (σ. 266). Ο βομβαρδισμός της Γκερνίκας που απεικονίζεται στο γνωστό έργο του ζωγράφου Πικάσο παραμένει επιβλητική εικόνα μέχρι στις μέρες μας.
Οδίστο: Ένας πιστός θρυμματίζει έναν σταυρό. Ένας άθεος με αγιασμό μυρώνεται. Ένα αφεντικό υψώνει τη γροθιά του. Ένας εργάτης χαιρετάει φασιστικά, Όλοι τους ράβουν τα μέλη των παιδιών τους. (Uclés, 2026, σ. 725)
«Γύρω στο ένα εκατομμύριο τριακόσιες χιλιάδες άδεια σπίτια» ( Uclés, 2026, σ. 511)
Κατά τη διάρκεια των τριών χρόνων του πολέμου διαπράχθηκαν εγκλήματα από όλες τις πλευρές. Ο πόλεμος προκλήθηκε από τους φασίστες και ολοκληρώθηκε με την επιβολή μιας μακράς δικτατορίας, σαραντάχρονης διακυβέρνηση της χώρας από το φρανκικό καθεστώς Ο Φράνκο θα κέρδιζε εκείνο τον πόλεμο και θα επέβαλλε μια διδακτορία για 36 χρόνια. Θα πάγωνε κάθε βούληση και κάθε ελευθερία, θα στερούσε την εξουσία από τους αδύναμους και την ψυχή από τους αντιπάλους (σ.746).
Βιβλιογραφικές αναφορές:
Uclés, D. (2026). Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια ( Α. Βασιλάκου, μτφρ.). Αθήνα: Μεταίχμιο.
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Το βιβλίο αποδείχτηκε εκδοτικό φαινόμενο στην Ισπανία, μεταφράζεται σε πάνω από 20 γλώσσες κι έχει πουλήσει περισσότερα από 400.000 αντίτυπα. Έχει τιμηθεί με πλήθος βραβείων μεταξύ των οποίων τα Premio Calamo Libro del Ano 2024, Premio Andalucia de la Critica 2025, Premio Andalucia de las Letras 2025, Premio Dulce Chacon 2025. Ετοιμάζεται η κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου. Η ιστορία της διάλυσης μιας οικογένειας, της απάνθρωπης μεταχείρισης ενός λαού, της αποσύνθεσης μιας χώρας, και μιας χερσονήσου με άδεια σπίτια.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Ιδού, λοιπόν, η ιστορία του ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και μιας ετοιμοθάνατης Ιβηρικής, όπου το φανταστικό καθρεφτίζει τη σκληρότητα του πραγματικού· όπου τα πεπρωμένα μιας ολόκληρης γενιάς ελαιοπαραγωγών από τη Χάντουλα διασταυρώνονται με εκείνα των Αλμπέρτι, Λόρκα και Ουναμούνο· των Ροδορέδα, Θαμπράνο και Κεντ· των Χέμινγουεϊ, Όργουελ και Μπερνανός· του Πικάσο και του Ορτέγκα ι Γκασέτ· του Αθάνια και του Φράνκο· όπου το επικό και το ηθογραφικό πλέκονται και δημιουργούν μια μεγαλειώδη ταπισερί, ποιητική και γκροτέσκα, όμορφη και παραληρηματική.
Ένα ενδιαφέρον άρθρο για τον Ισπανικό Εμφύλιο στη λογοτεχνία μπορείτε να διαβάσετε στο: Τα έργα που κρατούν ζωντανή τη μνήμη, 90 χρόνια μετά: www.newsbeast.gr
Για τη Γκουέρνικα : Η ιστορία ενός πίνακα: «Αυτήν την πρωτόγνωρη εμπειρία του τρόμου και του θανάτου μέσα στο χάος μοιάζει να προσεγγίζει η εικόνα της Γκουέρνικα. Το κεφάλι του στρατιώτη, η μάνα, το άλογο, η έρπουσα μορφή και η δεξιά μορφή, με εμφανή σημάδια απελπισίας, στρέφονται ψηλά […]Δεν απεικόνισε ήρωες, μόνο αδύναμα θύματα». https://theartofcrime.gr
Με αφορμή το βιβλίο ας σημειώσουμε το ποίημα του Νίκου Εγγονόπουλου:
Η Τέχνη κι η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε:
η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε
να πεθάνουμε
περιφρόνησις απόλυτη
αρμόζει
σ’ όλους αυτούς τους θόρυβους
τις έρευνες
τα σχόλια επί σχολίων
που κάθε τόσο ξεφουρνίζουν
αργόσχολοι και ματαιόδοξοι γραφιάδες
γύρω από τις μυστηριώδικες κι αισχρές συνθήκες
της εκτελέσεως του κακορίζικου του Λόρκα
υπό των φασιστών
μα επί τέλους! πια ο καθείς γνωρίζει πως
από καιρό τώρα
-και προ παντός στα χρόνια τα δικά μας τα σακάτικα-
είθισται
να δολοφονούν τους ποιητάς
[Συλλογή: Εν ανθηρώ ελλήνι λόγω (1957), Ικάρος 1977]
Οι ποιητές, όπως και οι κάθε μορφής καλλιτέχνες, πληρώνουν βαρύ κόστος από τους εκάστοτε κατέχοντες την εξουσία, για την προσπάθεια τους να προασπιστούν με τρόπο καθαρό τα ανθρώπινα δικαιώματα, να καταθέσουν αλήθειες, έτσι όπως εκείνοι καλύτερα από όλους μπορούν διαχρονικά να κάνουν… www.apotipomata.com
Τέλος, ενδεικτικά, κάποια βιβλία για τον ισπανικό εμφύλιο είναι τα εξής : «Φόρος τιμής στην Καταλωνία» του Τζορτζ Όργουελ, «Για ποιον χτυπά η καμπάνα» & Με υπογραφή Χέμινγουεϊ (1923-1939) Οι πέστροφες, τα λιοντάρια, ο ισπανικός εμφύλιος του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, «Η Πλατεία Διαμαντιού» της Μερσέ Ροδορέδα, Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος του Χιου Θόμας, Στρατιώτες της Σαλαμίνας του Χαβιέ Θέρκας κ.λπ.
Οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ είναι ένας πολυσυλλεκτικός εκδοτικός οίκος που εκδίδει ένα ευρύ φάσμα βιβλίων, ικανοποιώντας τις διαφορετικές και ποικίλες προτιμήσεις των αναγνωστών κάθε ηλικίας. Έχοντας κερδίσει την απαραίτητη σιγουριά και αυτοπεποίθηση για τις επιλογές του, καθώς και την ανταπόκριση και αναγνώριση του κοινού, με βιβλιοπαραγωγή που ξεπερνά τα 300 βιβλία ετησίως, κατέχει μία από τις πρώτες θέσεις μεταξύ των εκδοτικών οίκων της ελληνικής αγοράς. Ιδρύθηκε το 1993 από τον Νώντα και τη Βάσω Παπαγεωργίου και ξεκίνησε τη δραστηριότητά της εστιάζοντας στο εκπαιδευτικό και το επιστημονικό βιβλίο. Ο επιστημονικός κατάλογος των εκδόσεων καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων το οποίο φιλοδοξεί να ικανοποιήσει ποικίλα ενδιαφέροντα, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη δυναμική παρουσία των εκδόσεων στον χώρο του πανεπιστημιακού εγχειριδίου.
Ο οίκος επεκτάθηκε γρήγορα (από το 2000) και στη λογοτεχνία –ελληνική και ξένη– και στο παιδικό βιβλίο. Τα βιβλία μας και οι συγγραφείς μας βρήκαν απήχηση τόσο από το αναγνωστικό κοινό όσο και από την κριτική με βραβεία και διακρίσεις. Στον κατάλογό μας θα βρείτε μερικούς από τους σπουδαιότερους και δημοφιλέστερους Έλληνες και ξένους συγγραφείς.









Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου